VreedeBericht 8
 
December 2020
 
Beste lezer,
U heeft het gloednieuwe Vreede Bericht voor zich, met daarin het tweede deel van "Een boekje dat van Elisabeth Vreede is geweest", door Ben van Tilborg. Ook brengen we u op de hoogte van de aankomende vriendenkringdag, en zenden we u een kerstgroet.
 
Het zou fijn zijn als de waardering voor deze Vreede Berichten en voor ons werk met een kleine financiële bijdrage getoond zou worden. Alle bedragen helpen om ons werk voort te kunnen zetten.

We hopen op deze manier een kring van mensen te vinden, een vriendenkring, die we tevens graag betrekken bij mogelijke activiteiten.
 
We danken hierbij ook de schenkers die de afgelopen tijd hebben gedoneerd.
 
Veel leesplezier gewenst!
 
 
 
Kerstgroet - Silvia Rigters
 
Rudolf Steiner heeft aan Elisabeth Vreede een bijzondere meditatie gegeven. Hij gaf haar daarbij de volgende aanwijzing bij het eerste deel (het tweede deel is voor de ochtend):
 
 
’s Avonds:
1. Terugblik (van avond naar ochtend)
2. Blauwe hemel met veel sterren
Daarna de volgende meditatie:
 
Fromm und ehrfürchtig
Sende ahnend in Raumesweiten
Meine Seele den Fühlenden Blick
Aufnehme dieser Blick
Und sende in meines Herzens Tiefen
Licht Liebe Leben
Aus Geisteswelten
(Seelenruhe)
 
Wij starten elke bestuursvergadering met dit eerste deel van de meditatie. In dit eerste deel staat tot in detail op welke manier u het beste voor de sterrenhemel kunt gaan staan. Wanneer u vroom en met een eerbiedige stemming naar de hemel heeft leren kijken dan kan daar langzaam iets heel moois ontstaan. Het helpt natuurlijk wanneer wij een religieuze opvoeding hebben genoten om hier mee aan de slag te gaan. In de tweede en derde zin gaat de meditatie verder met een aanwijzing dat we voelend-waarnemend mogen opzien in de ruimteverten. In de vierde zin zit een kleine afronding; daar wordt iets opgenomen. In de volgende drie regels volgt dan het geschenk van onze inzet die beschreven staat in de eerste vier regels. Deze meditatie is niet voor niets in zeven regels geschreven.

Wij wensen u vanuit het Bestuur een zeer innige kersttijd, waar het u mag lukken om van de nood een deugd te maken om door de stilgelegde activiteiten op aarde een bijzondere verbinding met de sterrenhemel te leren creëren. Daar zijn geen rijkdom of andere geneugtes voor nodig. Het is er voor ons altijd! Verheugt u daarom, want wanneer de sferen in beroering komen dan is de God van de vrede nabij.
 
Een boekje dat van Elisabeth Vreede is geweest - Ben van Tilborg
 
~ deel 2
 
 
In het eerste deel van dit artikel in VreedeBericht 7 werd besproken, wat Elisabeth Vreede in het boekje “Mathematische Streiflichter durch die Geschichte der Astronomie” van dr. Paul Kirchberger heeft aangestreept. In dat eerste deel ging het om haar markeringen die vooral op de pagina’s 12 t/m 19 te vinden zijn. Het blijkt daar om een heel bepaalde periode en thematiek in de geschiedenis van de sterrenkunde te gaan. Nu beschouwen we haar markeringen op de resterende pagina’s van het boekje.
 
De enkele letters en strepen in een bepaalde figuur.
 
Pas op pag. 50 komen we in figuur 22 weer enkele letters en strepen tegen.
 
 
Dit is in het aanhangsel “Anhang zur Erklärung einiger Fachausdrücke” met nauwelijk twee pagina’s tekst. De grote figuur staat er centraal. En Elisabeth Vreede heeft de tekst en tekening nauwkeurig nagegaan, hoewel het hier om astronomische basiskennis van de hemelbewegingen en van de verschillende coördinaatsystemen gaat.
 
De markeringen in de boekenlijsten.
 
In de twee genoemde boekenlijsten [p. 53 tot en met de kaft] streepte Elisabeth Vreede een aantal titels aan, waarvan sommige extra gemarkeerd zijn met een ’B’, waarvan ik vermoed, dat dit voor het zowel Duitse als Nederlandse “Bestellen” staat.
 
Eerste deze B(estel?)-titels uit deze vier pagina’s die helemaal dichtbedrukt zijn met boektitels. Daarbij geven we ook tussen ‘…’ het korte commentaar van Paul Kirchberger bij die titels weer:
 
B: de ‘bijzonder waardevol, ook vanwege het historische deel’ de bijdrage van Ferdinand Meisel, “Wandlungen des Weltbildes und des Wissens von der Erde” (Berlin und Stuttgart, 1913), dat opgenomen is in het deel “Astronomie” van het grote, meerdelige verzamelwerk “Die Kultur der Gegenwart. Ihre Entwickelung und ihre Ziele” (volledig werk: Teubner, Leipzig und Berlin 1920).
 
B: “Ptolemaeus: Lehrbuch”, vertaald door Karl Manitius (Teubner).
 
B: “Copernicus: Über die Kreisbewegung der Weltkörper”, vertaald door Menzzer (Thorn, 1879)
 
B: ‘Eigenaardig en interessant is:’ “Keplers Traum oder nachgelassenes Werk über die Astronomie des Mondes”, vertaald en becomentariëerd door L. Günther (Teubner).
 
Dan werden zonder B door Elisabeth Vreede de volgende titels alleen aangestreept:
 
“Galilei: Dialog über die hauptsächlichsten Weltsysteme”, vertaald door Emil Strauss (Teubner) met de aanprijzing van Paul Kirchberger: ‘heel makkelijk te begrijpen en van onvergankelijke waarde’.
 
“Kepler, Zusammenklänge” van Otto J. Bryck (Jena 1918, Diederichs): ‘passages uit alle werken van Kepler, ook een paar interessante brieven aan Galilei’.
 
Prof. Troels-Lund: “Himmelsbild und Weltanschauung im Wandel der Zeiten” (geautoriseerde vertaling door L. Bloch, 1920).
 
Dr. Paul Meth: “Theorie der Planetenbewegung” (1912, met 17 figuren en 1 tabel).
 
M. Zacharias: “Einführung in der projektiven Geometrie” (Deel 6 van de “Mathematisch-Physikalische Bibiothek, gemeinverständliche Darstellungen aus der Mathematik und Physik; unter Mitwirkung von Fachgenossen. Van dr. W. Lietzmann en dr. A. Witting; Teubner, 1912-1920).
 
W. Brunner: “Dreht sich die Erde ?” (Deel 17 uit dezelfde “Bibliothek”; het hier besproken boekje dat Elisabeth Vreede bezat, was deel 40 in deze “Bibliothek”.)
 
En de volgende aanstrepingen (ook zonder ‘B’) van twee titels haalde Elisabeth Vreede weer dóór:
 
“Bessel: Populäre Vorlesungen”, heruitgave door H.C. Schuhmacher (Hamburg 1848). De naam van de beroemde astronoom Bessel zal haar meteen opgevallen zijn, maar van “populaire” lezingen verwachtte ze waarschijnlijk niets, waarmee ze niet al vertrouwd was.
 
Kirchberger (de auteur van het boekje waar deze twee artikelen in VreedeBericht 7 en 8 over gaan) “Was kann man ohne Mathematik vom Relativitätsprinzip verstehen?” (Müller, Karlsruhe, 1920). Het wordt door Kirchberger zelf samengevat als ‘over de gelijkwaardigheid van de drie wereldsystemen, het vraagstuk van de aberratie en de positie van Newton ten opzichte van Einstein’. Ik vermoed: die ‘gelijkwaardigheid’ was al in detail in het voorliggende boekje besproken – juist in het sterk met potlood gemarkeerde gedeelte - en om de verdere inhoud ging het Elisabeth Vreede op dat moment blijkbaar niet.
 
Wat uit de markeringen gelezen kan worden.
 
Elisabeth Vreede bestudeerde grondig dit boekje omwille van de fenomenen en redeneringen in de historie van de sterrenkunde, hoe men drie verschillende theorieën op kan stellen op basis van dezelfde waargenomen hemelbewegingen. In de jaren vóór 1921 had Rudolf Steiner al herhaalde malen op de het lemniscatische wereldbeeld geduid. En Elisabeth Vreede, die sinds zijn Berlijnse tijd vrijwel alle voordrachten en voordrachtsreizen van Rudolf Steiner meegemaakt heeft en in de nabijheid van Rudolf Steiner woonde, voelde zich als sterrenkundige uiteraard tot het overwegen van die vraagstelling geroepen. Ze heeft zich erover geuit, dat ze de astrologie – ook de antroposofische vernieuwing daarvan, waarop Rudolf Steiner duidt – niet als haar taak zag; dat liet ze bijvoorbeeld aan Willy Sucher over en ze ondersteunde zijn inspanningen om tot een astrosofie te komen. Maar uit haar duidelijke potloodmarkeringen van nà 1921 blijkt mijns inziens, wat ze wél als een antroposofische opgave voor zichzelf zag: hoe zijn de fenomenen aan de hemel met een lemniscatisch wereldbeeld in overeenstemming te brengen? En daartoe moet een vak-deskundige, zoals zij was, de precieze gang die resulteert in het hedendaagse dogma van het heliocentrische en Keplerse c.q. Newtonse wereldbeeld goed kennen. Ook de negen gemarkeerde boeken uit een lijst van zo’n honderd titels bevestigen het beeld, dat Elisabeth Vreede de precieze onderbouwing van het heliocentrische wereldbeeld en een overzicht over alle fenomenen die verklaard moeten worden door een alternatieve theorie, grondig wilde bestuderen.
 
In de astronomische geschiedenis, zover het thema van het boekje die behandelt, markeert ze bij uitstek, in de paragraaf 2b, de stappen die door Tycho Brahe werden gezet. Bij de daarop volgende bijdragen van Johannes Kepler staan geen markeringen meer. Heeft ze dat vervolg niet meer zo precies gelezen? Integendeel! Dat blijkt uit nog één enkele potloodmarkering op pagina 23. In de voetnoot aldaar verbeterde ze een zetfoutje en veranderde met potlood de begin-i van het gedrukte woord “íntegralrechnung’ in een hoofdletter “I“. Enerzijds blijkt de gewetensvolle precisie van het astronomengilde, aan wier observatievermogen weinig ontsnapt, en anderzijds haar nauwkeurigheid “tot in de i-puntjes”, een karakterisering die Rudolf Steiner enkele malen over haar maakt o.a. herhaaldelijk tijdens de belangrijke Kerstconferentie 1923/24. Die opmerking van de Herr-Doktor zal haar in alle latere biografische beschouwingen blijven achtervolgen. En, excusez, ook ik kan me er niet aan onttrekken, op te merken, dat het hier daadwerkelijk om een “i-puntje” gaat, dat Elisabeth Vreede opgemerkt en verbeterd heeft. Het is de enige aangebrachte potloodmarkering tussen pagina 20 en 50!
 
Waarom haar focus op Tycho Brahe? Bij Tycho Brahe’s waarnemingen en herleiding van zijn metingen ligt de oorsprong van ons hedendaagse geloof en vertrouwen in het heliocentrische wereldbeeld, waarin de zwaartekracht heerst. Kepler heeft op basis van Brahe’s waarnemingen en metingen de heliocentrische banen bepaald in het wereldbeeld van Copernicus. Kepler had zelf vanwege zijn zwakke gestel en slechte ogen nooit het waarnemingswerk van Brahe kunnen volbrengen. Maar hij was een briljant wiskundige en de door hem ontdekte “derde wet van Kepler” heeft Newton kort daarna omgeschreven tot een wiskundige vergelijking die aan de ene kant de toen bekende formule uit de mechanica voor de middelpuntvliedende (tegenwoordig “middelpuntzoekende”) kracht van Huygens toonde; deze formule had Huygens ook zuiver wiskundig gevonden en wordt bevestigd in de mechanica op Aarde. En dan verschijnt bij Newton met wiskundige noodzakelijkheid aan de rechterkant van het is-gelijk-teken zijn eigen formule voor de zwaartekracht in de kosmos. Van deze kwadratisch afnemende zwaartekracht in het heelal zegt Newton in de wetenschappelijke en venijnige discussies van zijn tijd: “hypotheses non fingo”: ik verzin geen hypothesen! Nee, want de Newtonse zwaartekrachtwet gaat wetenschapshistorisch via Kepler’s derde wet uiteindelijk terug op de waarnemingen van Tycho Brahe. Daarom zijn deze waarnemingen en Tycho Brahe’s meetmethoden ook van belang voor elke alternatieve interpretatie, zoals voor de lemniscatische planetenbewegingen. Nà de waarnemingen van Tycho Brahe, die – zoals onderzocht – de meest nauwkeurige zijn waartoe het blote menselijke oog in staat is, zijn op basis daarvan verschillende theorieën mogelijk, mits aan de wetenschappelijke eis van het huidige cultuurtijdperk voldaan wordt: elke theorie moet de waarnemingen (algemener de belevenissen van de mens) verklaren. Dat Tycho Brahe zijn waarnemingen en metingen zonder telescoop gedaan heeft, is ook van speciaal belang voor de antroposofie, waar de mens zelf, zoals hij geworden is en zich verder ontwikkelt, centraal staat. En juist met alleen de menselijke, zintuigelijke waarneming deed Brahe al zijn metingen. Daarom concentreert Elisabeth Vreede’s historische astronomie-studie zich ook op Tycho Brahe en kan de latere ontwikkeling van de zwaartekracht-in-de-kosmos voorlopig ter kennisname doorlezen. “First things first!”
 
Om in uw agenda te noteren
 
Op 21-2-2021 is er een bijeenkomst van de vriendenkring!
 
 
De bijeenkomst zal plaatsvinden op zondag 21 februari 2021 van 10:00u tot 12:00
in het Vreedehuis, Riouwstraat 1 in Den Haag.
Op deze bijeenkomst willen we graag ideeën uitwisselen, mensen enthousiasmeren en vertellen over ons werk in het Elisabeth Vreede Instituut. Het geheel wordt omlijst door muziek van Jelle van der Schuit.
 
Iedereen die interesse heeft is van harte uitgenodigd, opgeven is noodzakelijk bij Silvia Rigters: info@evreedeinstituut.nl of 06 189 368 91.
 
 
Draagt u ons instituut een warm hart toe?
 
Kijk op de website hoe u ons kunt steunen. www.evreedeinstituut.nl
Aanmelden voor deze nieuwsbrief kan via: www.evreedeinstituut.nl/contact/
 
Post- en bezoekadres: Elisabeth Vreedehuis, Riouwstraat 1, 2585 GP, Den Haag.
KvK nr.: 72562587; Den Haag.
 
Bankrekening: IBAN/BIC - NL15TRIO 0379 4039 19 / TRIO NL2U

ANBI status: RSIN 8591 53 964
 
 
Deze e-mail is verzonden aan
U ontvangt deze mail omdat u bent aangemeld bij het Elisabeth Vreede Instituut.
 
 
SendinBlue
 
 
© 2020 Elisabeth Vreede Instituut